Als een vogel zo vrij

Als sinds ze er als klein meisje langsfietste, vroeg documentairefotograaf Suzanne Valkenburg (1981) zich af hoe het leven eruitzag in een woonwagenkamp aan de rand van een woonwijk in Arnhem. Ze kon het niet zien, door de vier hoge muren die de gemeente eromheen had geplaatst. Tot ze twee jaar geleden kampbewoner Henky ontmoette, die haar als ‘burger’ meenam naar zijn gezin en daarmee toestemming gaf om de muren een klein stukje af te breken. Wat Suzanne vond, was een warme familiecultuur die al jaren in de verdrukking is.

In Nederland wonen zo’n 35.000 mensen in een woonwagen, in ruim elfhonderd kampen. Sinds 1999 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de staplekken van woonwagenbewoners, en die zien hen vaak liever verdwijnen. Door dit ‘nuloptie-’ of ‘uitsterfbeleid’ werd het jarenlang steeds moeilijker om een staplek te krijgen en werden veel kinderen van de zelfbenoemde reizigers gedwongen om in een normaal huis te gaan wonen. Kortgeleden oordeelde het College voor de Rechten van de Mens en de Nationale Ombudsman dat dit gemeentelijk beleid discriminerend is voor woonwagenbewoners. Gemeentes moeten hun beleid hervormen.

In de tussentijd vieren de familieleden van Henky het leven. Ze dragen vol trots hun cultuur uit. ‘Als een vogel zo vrij’ is een schijnbaar ongedwongen portret van een onzichtbare, gesloten gemeenschap pal naast een woonwijk. Een wereld op zichzelf, met vrije geesten zonder arbeidscontract of burgerplicht, eigen ongeschreven regels, eigen beroepen, een eigen smaak en cultuur. De serie toont niet zozeer de armoede en verdrukking waar de zelfbenoemde ‘Travellers’ mee te maken hebben, het laat eerder hun veerkracht zien om iets van het leven te maken. Het is een ode aan een verguisde en verdwijnende cultuur. Met hechte familiebanden en feestjes die troost bieden. Met enerzijds eenvoud en de vrijheid die daarbij hoort, maar ook uiterlijk vertoon. Op subtiele wijze toont Valkenburg menselijkheid en trots, maar roept ze ook vragen op. Wat is gemeenschapszin? Wat betekent vrijheid eigenlijk, als je haar ook tussen vier muren kunt ervaren? En kan je echt onafhankelijk zijn, of is dat een illusie?

De serie ‘Als een vogel zo vrij’ is nog in ontwikkeling en zal uiteindelijk uit zo’n 15 tot 25 beelden bestaan.

Skills: Projecten